PL/EN

"Nadzór nad fundacjami"

1 grudnia 2008 w Centrum Konferencyjnym Zielna w Warszawie odbyło się seminarium eksperckie "Nadzór nad fundacjami". Było to drugie seminarium z cyklu "Rola i modele fundacji w Europie i w Polsce", którego organizatorem jest Forum Darczyńców w Polsce i Fundacja Współpracy Polsko - Niemieckiej. Opiekę merytoryczną nad seminarium sprawował Instytut Spraw Publicznych.

SEMINARIUM II: NADZÓR NAD FUNDACJAMI

1 grudnia 2008, Centrum Zielna, godz. 10:00 - 15:00

Paneliści: Beryl Hobson (Charity Commission), dr Hermann Falk (Federalny Związek Fundacji Niemieckich).

Loża komentatorów: Anna Gnys (Departament Sądów Powszechnych, Ministerstwo Sprawiedliwości), dr Piotr Stec (Wydział Organizacji i Zarządzania, Politechnika Śląska), Piotr Szczepański (Fundacja Wspomagania Wsi), Piotr Kontkiewicz (Departament Pożytku Publicznego, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej).

Prowadzenie: dr Grzegorz Makowski (Instytut Spraw Publicznych)

Celem seminarium było przybliżenie modeli nadzoru nad fundacjami w innych niż polski systemach prawnych. Organizatorzy wybrali dwa modele wskazujące różne metody formalno-prawnego ujęcia problemu: model brytyjski i niemiecki. Każdy z nich wyrastając z innej kultury i tradycji inaczej postrzega rolę państwa w sprawowaniu nadzoru i kontroli nad fundacjami. Eksperci zagraniczni poproszeni zostali o odniesienie się w swoich wypowiedziach do następujących zagadnień:

  • Kto i w jakim zakresie sprawuje nadzór nad fundacjami?

     

  • Czy poza nadzorem fiskalno-podatkowym, organy państwowe sprawują również nadzór merytoryczny nad działalnością fundacji, a jeśli tak to jak on wygląda?

     

  • Jakie są formy i zakres sprawozdawczości finansowej i merytorycznej?

     

  • Czy istnieje wymóg audytu: kiedy, dla jakich podmiotów, pod jakimi warunkami?

     

  • Jakie są granice jawności działania fundacji (w tym przejrzystość a ochrona danych osobowych)?

     

  • Jakie sankcje mogą wymierzyć organy nadzoru i w jakich sytuacjach?

 

Model brytyjski

W Wielkiej Brytanii fundacje podlegają nadzorowi tych samych organów co inne podmioty prawne (podatkowemu, inspekcji pracy, itp.), ale - jeśli chcą korzystać z przywilejów podatkowych należnych organizacjom służącym dobru publicznemu (z ang. charities) - podlegają nadzorowi Komisji Pożytku Publicznego - Charity Commission. Jest to niezależny pozaministerialny departament rządowy finansowany ze skarbu państwa i odpowiadający bezpośrednio przed parlamentem. Członkowie Komisji powoływani są przez rząd na 3 letnią kadencję spośród ekspertów i praktyków III sektora i raz do roku przedstawiają sprawozdanie ze swojej działalności przed parlamentem i urzędem rady ministrów.

Głównym instrumentem kontrolnym i regulacyjnym Komisji jest prowadzony przez nią internetowy rejestr organizacji służących dobru publicznemu. Każda organizacja wpisana do rejestru zobowiązana jest do aktualizacji swojego wpisu poprzez nadesłanie sprawozdań rocznych (do 10 miesięcy po zakończeniu roku finansowego) oraz dodatkowych informacji o swojej organizacji wg specjalnych formularzy. Kontrola Komisji dotyczy zarówno działalności organizacji zarejestrowanych jako charities (organizacja musi wykazać w swoim sprawozdaniu rocznym, że jej działalność faktycznie przynosi pożytek ogółowi lub jakiejś części społeczeństwa) jak i racjonalności i prawidłowości prowadzonej przez nie gospodarki finansowej (badanie ksiąg rachunkowych). Duży nacisk położony jest na transparentność prowadzonych przez organizacje działań i ich i odpowiedzialność przed opinią publiczną.

Zakres kontroli, jakiemu podlegają fundacje uzależniony jest od wysokości dochodu. I tak organizacje o dochodzie ponad 10 tys. funtów zobowiązane są do przesłania Komisji sprawozdań rocznych ze swojej działalności. Sprawozdania organizacji o dochodzie powyżej 25 tys. funtów publikowane są na stronie internetowej Komisji. Organizacje o dochodzie powyżej 500 tys. funtów wypełniają dodatkowo formularz Informacji Rocznej (Annual Return), w którym przedstawiają szczegółowe informacje nt. swojej działalności, gospodarki finansowej i sposobie informowania opinii publicznej o prowadzonych działaniach. Organizacje, których dochód roczny przekracza 1 mln funtów wypełniają formularz Podsumowania Rocznego (Summary Information Returm (SIR) przedstawiający strategię i cele fundacji, jej osiągnięcia, kondycję finansową oraz strukturę zarządzania. Komisja publikuje na swojej stronie internetowej wszystkie dane o tych organizacjach, a także przesłane sprawozdania. Informuje również o nienadesłaniu sprawozdania w ustawowym terminie.

Komisja ma prawo żądania wyjaśnień i przeprowadzenia kontroli w siedzibie organizacji. Ma również ustawowy obowiązek prowadzenia dochodzeń i kontroli w przypadku stwierdzenia nadużyć takich jak: narażenie organizację na poważną stratę finansową; wyrządzenie poważnej krzywdy beneficjentom; prowadzenie działalności, która stanowić może zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego, prowadzenie działalności kryminalnej i nielegalnej w ramach organizacji lub przy jej udziale; prowadzenie działalności przykrywkowej lub celowe wykorzystywanie statusu charity do uzyskania znacznych korzyści prywatnych a także, gdy istnieją poważne przesłanki do poddania w wątpliwość niezależności organizacji.

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w zarządzaniu fundacją, Komisja może polecić jej organom zastosować się do konkretnych zaleceń, nie dopuścić do zawarcia jakiejś transakcji, zawiesić członków zarządu w ich funkcjach, usunąć członka/ów zarządu lub wyznaczyć nowych, zamrozić aktywa fundacji. Może wkroczyć i przeszukać pomieszczenia fundacji, a także ustanowić zarząd komisaryczny. W ostateczności może odebrać przywileje podatkowe, wykreślając fundację z rejestru, jednak praktyka nie zna jeszcze takich przypadków. Podstawową formą sprawowania nadzoru przez urzędników Komisji jest współpraca z członkami zarządu nadzorowanych organizacji w celu rozwiązania problemów i przywrócenia właściwych standardów zarządzania. W swoich funkcjach kontrolnych Komisja kieruje się zawsze zasadą, że nieprawidłowości nie są spowodowane chęcią złamania prawa, ale są wynikiem niezamierzonych błędów osób zarządzających lub pracujących w organizacjach służących dobru publicznemu. Dlatego też wiele z jej działań polega na prowadzeniu poradnictwa ogólnego i specjalistycznego dla trzeciego sektora i udzielaniu indywidualnych porad oraz konsultacji.

Model niemiecki

W Niemczech fundacje nadzorowane są przez organy administracji państwowej na szczeblu landów i wedle obowiązującego w poszczególnych landach prawa. Fundacje prawa prywatnego (tzn. takie, które nie korzystają z przywilejów podatkowych) podlegają jedynie kontroli ustanowionej przez fundatora. Państwowe instytucje nadzorcze kontrolują jedynie zgodność działania fundacji i decyzji jej organów z przepisami prawa i programem działania zapisanym w statucie. Główną funkcją instytucji nadzorczej jest kontrola przestrzegania woli fundatora przez organy fundacji i zapewnienie funkcjonowanie fundacji zgodnie z wolą i intencją fundatora. Wykluczona jest kontrola celowości.

Podstawą skutecznej kontroli jest w Niemczech przede wszystkim prawo instytucji nadzorczych do uzyskiwania informacji zawarte w prawie fundacyjnym krajów związkowych. Fundacje służące dobru publicznemu zobowiązane są do przedkładanie rozliczenia rocznego (wraz z wykazem majątku) oraz sprawozdania z realizacji zadań statutowych. Termin składania sprawozdania wynosi od 36 miesięcy po zakończeniu roku obrachunkowego. Organy nadzoru mogą też domagać się od fundacji innych informacji, jeśli jest wymaga tego sprawowanie skutecznego nadzoru. W wyjątkowych przypadkach prawo dopuszcza "zawieszenie nadzoru", jeśli zdaniem instytucji nadzorczej istnieją wystarczające wewnątrz-fundacyjne mechanizmy kontrolne.

W Niemczech do kompetencji nadzoru należy również udzielanie zezwoleń na wybrane czynności prawne, które obciążają fundację, pociągając za sobą koszty albo w inny sposób ograniczając swobodę rozporządzania jej zasobami (zaciąganie pożyczek, udzielanie poręczeń, lub bezgotówkowych dotacji niesłużących realizacji celu fundacji, przegrupowania majątku ograniczające efektywność działania fundacji) lub w istotny sposób wpływają na stan majątku fundacji (obciążenie lub zbycie przedmiotów wchodzących w skład podstawowego majątku oraz gruntów i prawa do gruntów lub rzeczy, posiadających znaczną wartość naukową, artystyczną lub historyczną).

Fundacje niemieckie nie są zobowiązane do ujawniania i publikowania sprawozdań. Brak tego obowiązku uzasadniany jest prawem fundatorów i darczyńców do prywatności i ochrony fundacji oraz prowadzonych przez nią przedsiębiorstw (szpitali, szkół, firm etc.) przed konkurencją. Nie ma też obowiązku badania sprawozdania rocznego przez biegłego rewidenta. W szczególności wiele małych i średniej wielkości fundacji może ograniczyć się do sporządzania sprawozdania rocznego wraz z zestawieniem przychodów i nadwyżki finansowej w i ten sposób dokumentować prawidłową realizację celu statutowego.

W przypadku stwierdzenia uchybień wobec prawa lub statutu instytucja nadzorcza może przedsięwziąć następujące środki interwencji:

  • upomnienie fundacji, że dane działanie narusza przepisy prawa lub statut,

     

  • uchylenie decyzji jej organów,

     

  • zobowiązanie do zaniechania planowanej czynności lub polecenie wykonania innej,

     

  • nałożenie grzywny w celu przymuszenia w oparciu o ustawę o egzekucji administracyjnej,

     

  • odwołanie członków organów w przypadku ciężkiego naruszenia przepisów prawa lub statutu

     

  • dochodzenie wobec nich roszczeń odszkodowawczych w przypadku narażenia fundacji na straty.

W wyjątkowych wypadkach instytucje nadzorcze mają prawo zmiany celu fundacji lub jej rozwiązania (jeżeli realizacja celu stała się niemożliwa lub zagraża dobru ogólnemu). Niemożliwe jest jednak cofnięcie uznania fundacji przez instytucję nadzorczą. Nawet wadliwie ustanowiona fundacja wraz z jej uznaniem uzyskuje nieograniczoną zdolność prawną.

Loża komentatorów

Polscy eksperci zasiadający w loży komentatorów odnieśli się do przedstawionych zagadnień, analizując je w kontekście pragmatyki działania fundacji w Polsce. Zastanawiali się szczególnie nad tym, na ile obecne regulacje w prawie polskim są wystarczające do sprawowania skutecznego nadzoru nad fundacjami, czy i co należałoby zmienić, żeby z jednej strony usprawnić nadzór, a z drugiej nie tworzyć pustych zapisów czy niepotrzebnych barier i problemów dla fundacji i poprzez nadmierną ingerencję w ich działalność nie ograniczać ich autonomii.

Anna Gnys z Ministerstwa Sprawiedliwości omówiła pokrótce zmiany w przepisach w ustawie o fundacjach od 1984 roku. Przypomniała reformę z roku 1991, która ograniczyła nadzór sprawowany przez organy państwowe, oddając wiele uprawnień sądom, w tym sądowi rejestrowemu. Nowelizacja ta zniosła pierwotny wymóg zatwierdzania statutu przez ministra właściwego i odebrała mu prawo przeprowadzania kontroli działalności finansowej i gospodarczej fundacji, uchylania uchwał czy zawieszenia zarządu (po nowelizacji o kwestiach tych decyduje sąd, minister może jedynie wnioskować o podjęcie pewnych działań). W opinii Anny Gnys z przepisów obecnej ustawy nie wynikają dla właściwych ministrów w zasadzie żadne obowiązki o charakterze nadzorczym, bo minister nie musi, a jedynie "może" wszcząć pewne działania. Ustawa nie przewiduje kontroli w fundacjach. Minister nie ma również możliwości oceny "prawidłowości realizacji przez fundację jej celów statutowych". Może jedynie dokonać jej oceny pod kątem zgodności z prawem. Jedynym źródłem informacji o działalności fundacji jest jej sprawozdanie roczne, które ma ona obowiązek składać wg wzoru przygotowanego przez Ministra Sprawiedliwości. Wiele fundacji nie wywiązuje się z tego obowiązku i ze względu na niejednoznaczne zapisy o sankcjach nie ponosi za to żadnych konsekwencji (prawo nie precyzuje np. czy nieprowadzenie przez fundację działalności zwalnia ją z obowiązku sprawozdawczości i czy obowiązek taki spoczywa na fundacjach, które nie przerejestrowały się do KRS).

Zdaniem Anny Gnys obecne przepisy są korzystne z punktu widzenia fundacji, gdyż ułatwiają ich powstawanie i rejestrację. Z drugiej strony, słaby nadzór nad ich działalnością spowodowany rozmyciem odpowiedzialności instytucji nadzorczych i nieegzekwowaniem istniejących uprawnień sprawia, że próby reformy prawa fundacyjnego podejmowane były jak dotąd w efekcie nagłośnienia odosobnionych przypadków nieprawidłowości czy nadużyć tej formy prawnej i za każdym razem z intencją zwiększenia restrykcyjnej kontroli nad fundacjami ze strony organów państwa. Tak było w 1995 roku przy projekcie wprowadzenia zmian po wynikach kontroli NIK w fundacjach z udziałem skarbu państwa, czy ostatnio w 2005 r. po kontroli przez Kancelarię Rady Ministrów sposobu sprawowania nadzoru nad fundacjami w poszczególnych resortach. Anna Gnys podkreśliła również, że zasadniczą kwestią przy przygotowywaniu projektów nowelizacji jest przesądzenie jaka powinna być rola ministrów w stosunku do fundacji, oraz określenie, które elementy funkcjonowania fundacji powinny podlegać nadzorowi i kontroli i kto powinien mieć takie uprawnienia.

Piotr Szczepański z Fundacji Wspomagania Wsi stwierdził, że mimo opinii, głównie przedstawicieli administracji państwowej, o niewystarczającej kontroli nad fundacjami, należałoby najpierw przyjrzeć się temu, jakie organy mają prawo kontrolować fundacje i jak się z tych uprawnień kontrolnych wywiązują. W przygotowanych na seminarium tezach wyliczył 5 różnych organów nadzorujących działalność fundacji: (1) fundator (o ile sobie zastrzeże taką możliwość w statucie), (2) statutowe organy kontroli (komisja rewizyjna, rada programowa, inne) (3) darczyńca (na podstawie zapisów umowy o darowiźnie), (4) organ administracji publicznej zlecający zadanie publiczne (na podstawie art. 17 ustawy o działalności pożytku publicznego), (5) minister właściwy dla obszaru, w którym działa fundacja (wymieniony w statucie fundacji, na podstawie art. 12, 13 i 14 ustawy o fundacjach), (6) a także w przypadku fundacji posiadających status organizacji pożytku publicznego minister właściwy dla spraw zabezpieczenia społecznego.

Ponadto fundacje, podkreślił Piotr Szczepański, tak jak wszystkie inne instytucje w Polsce, podlegają przepisom prawa i członkowie ich władz oraz pracownicy podlegają ponoszą taką samą odpowiedzialność jak inni zarządzający. Fundacje mogą być i są kontrolowane także przez: organy skarbowe, Najwyższą Izbę Kontroli (jeśli Fundacja korzysta ze środków publicznych), Państwową Inspekcję Pracy - w zakresie przewidzianym kodeksem pracy oraz organy ścigania, jeśli zachodzi podejrzenie o popełnieniu przestępstwa. W stosunku do osób zarządzających fundacjami stosuje się przepisy kodeksu karnego, ustawy karno -skarbowej, czy kodeksu cywilnego. Zatem możliwości kontroli fundacji są ogromne i państwo często z nich korzysta.

Problemem, jaki dostrzega Szczepański, jest niewywiązywanie się przez fundacje z przepisu o obowiązkowym podawaniu sprawozdania do publicznej wiadomości i brak reakcji instytucji nadzorczych na niedopełnienie tego obowiązku. Rozproszenie kontroli w różnych ministerstwach powoduje również to, że brak jest agregacji danych o formach i skali działania fundacji w Polsce. Remedium na te braki byłoby, jego zdaniem, konsekwentne stosowanie sankcji (np. grzywny) za niedopełnienie obowiązku sprawozdawczości i ustanowienie jednego miejsca - ministerstwa czy urzędu, do którego fundacje miałyby obowiązek wysyłania sprawozdań i który publikowałby je na swojej stronie internetowej (tak jak to ma miejsce w Wielkiej Brytanii czy w Czechach, a nawet w Polsce - w przypadku organizacji pożytku publicznego). Ułatwiłoby to znacznie ich - również społeczną - kontrolę.

Dr Piotr Stec z Politechniki Śląskiej wskazał na słabe punkty obecnych rozwiązań nadzorczych w prawie polskim. Zaliczył do nich przede wszystkim: mnogość organów nadzoru i brak koordynacji między nimi oraz brak klarownych zasad przekazywania informacji pomiędzy poszczególnymi podmiotami sprawującymi nadzór (nadzór nad fundacjami sprawują obecnie sądy cywilne, właściwi ministrowie i starostowie, przy czym kompetencje tych ostatnich są zasadniczo identyczne, co powoduje, że jedna fundacja może być kontrolowana jednocześnie przez kilka organów). Jako zupełne nieporozumienie uznał oddanie starostom kompetencji nadzorczych nad wszystkimi fundacjami działającymi na ich terenie, a nie tylko tymi o zasięgu ograniczonym do terenu powiatu. Kolejnym problemem, jego zdaniem, jest iluzoryczność istniejących środków nadzoru (fundacje nie mają obowiązku przesyłać organom swoich uchwał, przez co organ nadzoru nie wie, co się dzieje w nadzorowanej fundacji i nie może zastosować środków nadzorczych). Dodatkowo niektóre środki, jak np. ustalenie, że działalność fundacji narusza prawo nie skutkują żadnymi sankcjami. Brak jest także określenia terminów, w jakich organ nadzoru może wystąpić do sądu np o uchylenie uchwały (Fakt, że uchwała zarządu może być zaskarżona w każdym czasie rodzi problem skutków jej uchylenia dla późniejszych czynności prawnych podjętych przez fundację na jej podstawie. Pojawia się też niebezpieczeństwo nadużywania środków nadzoru w stosunku do fundacji niewygodnych dla władzy państwowej). Na koniec prawo nie przewiduje możliwości występowania o roszczenia przeciw fundacji przez osoby trzecie, co czyni odpowiedzialność organów fundacji czysto teoretyczną.

W związku z powyższym zastanawiając się nad możliwymi kierunkami reformy prawa fundacyjnego zdaniem dr Steca należy rozważyć następujące kwestie:

  • Odejście od dotychczasowego systemu "rozproszonego nadzoru" poszczególnych ministrów i starostów i powierzenie funkcji nadzorczych jednemu organowi administracji (ministerstwa lub specjalnie powołanego kierownika urzędu centralnego).

     

  • Określenie środków nadzoru i przesłanek prawno-materialnych ich zastosowania (rozważenie czy nie wystarczy orzeczenie grzywny przez sąd rejestrowy w przypadku niedopełniania przez fundacje obowiązków wynikających z ustawy)

     

  • Nałożenie na fundacje obowiązku przesyłania odpisów wszystkich uchwał sądowi rejestrowemu i organom nadzoru w celu informowania ich o rzeczywistej działalności fundacji.

     

  • Ograniczenie możliwość występowania przez organy nadzoru z wnioskami do sądu o zastosowanie środków nadzorczych terminami procesowymi

     

  • Wyposażenie organów nadzoru w prawo wytaczania, w imieniu fundacji i na jej rzecz, powództwa przeciwko członkom jej organów o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną fundacji.

 

Dr Stec zaznaczył jednocześnie, że reforma nadzoru nad fundacjami nie może prowadzić do ograniczenia ich autonomii. Stąd też przy formułowaniu konkretnych propozycji legislacyjnych należy brać pod uwagę niebezpieczeństwo nadmiernej ingerencji władzy publicznej w działalność podmiotu prywatnego.

Piotr Kontkiewicz z Departamentu Pożytku Publicznego, MPiPS zastanawiał się, czy ministra właściwego nadzór nad fundacjami jest w ogóle konieczny, czy też jest to mnożenie organów nadzorczych, szczególnie, że - jak wskazywali przedmówcy - sprawowany przez ministrów nadzór jest iluzoryczny. Zdaniem Kontkiewicza albo dajemy ministrom i starostom pewne uprawnienia kontrolne, albo zdejmujemy z nich obowiązki nadzorcze. W obecnym stanie prawnym nadzór ten ogranicza się bowiem do przyjęcia przesłanego przez fundację sprawozdania finansowego. Tymczasem są inne organa kontroli państwowej, które już nadzorują gospodarkę finansową fundacji, a wiele innych podmiotów prawa (np. stowarzyszenia) w ogóle takiego nadzoru nie posiadają. Zdaniem Kontkiewicza, fundacje prawa prywatnego nie powinny być nadzorowane przez ministerstwa, natomiast należy zdecydowanie utrzymać w dotychczasowej formie nadzór nad fundacjami posiadającymi status organizacji pożytku publicznego, ze względu na posiadane przez nie przywileje.

Dyskusja

Eksperci z loży komentatorów jak również uczestnicy seminarium zadali szereg pytań zaproszonym gościom, m.in. skąd i jak rekrutowani są członkowie Charity Commsion i jaka jest struktura tego urzędu. Jak sprawdza, czy organizacje faktycznie działają na rzecz pożytku publicznego? Czy były przypadki odebrania statusu charity i wykreślenia z rejestru? Jakie są konsekwencje nieprzesłania sprawozdania w terminie ustawowym? Kiedy i jak często instytucje nadzorcze korzystają z uprawnień do odwoływania członków zarządu? W jakich sytuacjach i na czyj wniosek można zawiesić nadzór nad fundacją. W dyskusji z udziałem publiczności najczęściej podejmowanym tematem była odpowiedzialność fundacji wobec opinii publicznej, zasadność i zakres nadzoru państwowego, rodzaj możliwych sankcji w przypadku występowania nieprawidłowości. Wielu dyskutantów zwracało uwagę na celowość powołania w Polsce instytucji na wzór Charity Commission, która sprawując nadzór nad fundacjami, kierowałaby się zasadą nieszkodzenia i wspólnego szukania sposobów naprawy. Padła nawet propozycja, aby środowisko fundacji w Polsce samo powołało taką niezależną instytucję regulującą.

Panel elektroniczny

Wątki poruszone w dyskusji pogłębione zostały w elektronicznym panelu ekspertów, do którego zaprosiliśmy osoby zainteresowane problematyką fundacji: przedstawicieli środowiska organizacji pozarządowych, administracji publicznej, parlamentu, środowisk akademickich i prawniczych. Uczestnikom panelu przesyłamy 10 pytań, w których prosimy o ustosunkowanie się do kilku głównych problemów zasadności, zakresu, form i środków sprawowania nadzoru nad fundacjami.Wyniki panelu przedstawimy poniżej.

Cykl "Rola i modele fundacji w Europie i w Polsce" otwiera publiczną debatę na temat pożądanych kierunków zmian prawnych sprzyjających rozwojowi fundacji w Polsce. Seminaria, na które zapraszamy przedstawicieli organizacji pozarządowych, Parlamentu, administracji publicznej, środowisk akademickich i prawniczych oraz mediów odbywają się będą co dwa miesiące od września 2008 do września 2009 roku. Każde z seminariów poświęcone jest omówieniu wybranej grupy zagadnień z zakresu prawa fundacyjnego. Wnioski z seminariów zostaną zebrane w zbiorczej publikacji i po krytycznej analizie ekspertów, praktyków i prawników staną się podstawą do sformułowania kierunków zmian w prawie regulującym działalność fundacji i wypracowania skutecznych.

  • Program seminarium [pdf, 106 KB]

     

    Wystąpienia panelistów

  • Nadzór nad fundacjami w Wielkiej Brytanii, Beryl Hobson [pdf, 271 KB]

     

  • Nadzór nad fundacjami w Wielkiej Brytanii - prezentacja, Beryl Hobson [ppt, 3,36 MB]

     

  • Nadzór nad fundacjami w Niemczech, dr Hermann Falk [pdf, 162 KB]

     

  • Nadzór nad fumdacjami w Niemczech - prezentacja, dr Hermann Falk [ppt, 702 KB]

     

  • Dobre praktyki fundacji w Niemczech [pdf, 132 KB]

     

    Loża komentatorów

  • Nadzór nad fundacjami w Polsce - tezy i spostrzeżenia, Piotr Szczepański [pdf, 113 KB]

     

  • Nadzór publiczny nad fundacjami - tezy referatu, dr Piotr Stec [pdf, 277 KB]

     

  • Kontrowersje wokół nadzoru administracyjnego nad fundacjami - stan obecny, kierunki zmian na przyszłość, Anna Gnys [pdf, 124 KB]

 

wyniki_panelu_2.pdf
Wyniki panelu elektronicznego